Uzun Bir Makaleyi Okurken Kenar Notlarını 3 Etikete Ayırmak

Uzun bir makaleyi okurken çok fazla yer işaretlemek, ikinci turda nereye bakacağını zorlaştırabilir. Bu nedenle bir hafta boyunca yalnız üç etiket kullandım: “S” soru, “K” kanıt ve “B” bağlantı. Etiketler içeriğin değerini puanlamıyor; yalnız geri döndüğümde o işaretin neden konduğunu hatırlatıyor.

İlk denemede 18 sayfalık bir makalede 42 işaret vardı ve iki gün sonra hangilerinin gerçekten önemli olduğunu seçmek zaman aldı. Üç etiketli yöntemde ikinci metinde 17 not oluştu; yeniden gözden geçirme süresi daha kısaydı. Bu küçük örnek evrensel sonuç değildir ama kendi okuma davranışımı karşılaştırmak için yeterliydi.

S: cevaplanmamış soru

“S” etiketi, metnin iddiasına itiraz etmek zorunda olduğum anlamına gelmiyor. Anlamadığım kavram, metnin ileride cevaplayacağını düşündüğüm soru veya başka bir kaynak gerektiren nokta için kullanıyorum. Soruyu mümkünse beş-altı kelimeyle yazmak, kenar notunun metnin kendisinden daha uzun olmasını engelliyor.

Okuma bitince tüm sorulara cevap aramıyorum. Metnin ana fikrini etkilemeyen küçük meraklar ayrı bir listeye taşınabilir. Böylece okuma sonrası araştırma, ana metnin amacını gölgelemiyor.

K: iddiayı taşıyan kanıt

“K” etiketi sayı, örnek, deney sonucu, alıntı veya yöntem açıklaması gibi iddiayı gerçekten taşıyan parçaya konuyor. Her sayısal değeri kanıt kabul etmek yerine yazarın hangi sonuca dayanak olarak kullandığına bakıyorum. Bu ayrım, özet çıkarırken yalnız sonuç cümlesini değil sonucun nedenini de geri çağırmayı kolaylaştırıyor.

Kaynak bağlantısı varsa kenar notuna tüm URL’yi yazmak yerine referans numarası veya kısa kaynak adı eklemek yeterli. Dijital okuma uygulamasında bağlantı zaten metinde kalıyorsa tekrar kopyalamak gereksiz.

B: başka bilgiyle bağlantı

“B” etiketi daha önce okuduğum bir kitap, kendi deneyimim veya başka bir proje ile kurulan bağlantı için kullanılıyor. Bağlantının yalnız adını değil ilişki türünü de iki kelimeyle yazmak daha yararlı: “çelişiyor”, “örnekliyor”, “aynı yöntem” gibi. Böylece aylar sonra notu gördüğümde neden bağlantı kurduğumu anlayabiliyorum.

Bağlantı notları en kolay çoğalan grup olduğu için her sayfada birden fazla “B” yazmamaya çalıştım. Bu bir kural değil; yalnız aşırı işaretlemeyi fark etmek için frendir.

Okuma bittikten sonra 10 dakikalık kapanış

Makale bittiğinde notları yeniden yazmak yerine yalnız üç grubun içinden birer veya ikişer kalıcı not seçtim. Sorulardan hangisi gerçekten araştırmaya değer, kanıtlardan hangisi ana fikri taşıyor ve bağlantılardan hangisi başka bir notla ilişkilendirilmeli sorularını cevaplamak yaklaşık on dakika sürdü. Geri kalan kenar notları metnin üzerinde kaldı; bilgi arşivine taşınmadı.

Kontrol listesi

• Yalnız S, K ve B etiketleriyle başla.
• Kenar notunu mümkün olduğunca kısa tut.
• Her sayısal ifadeyi otomatik olarak “kanıt” sayma.
• Bağlantıya ilişki türünü de yaz.
• Okuma sonunda yalnız birkaç notu kalıcı arşive taşı.

Ölçüm tablosu

Etiket sayısını artırmadan önce beklemek

İlk birkaç okumada “tanım”, “itiraz”, “uygulama” gibi ek etiketler ekleme isteği oluştu. Fakat her yeni etiket, okurken karar verme süresini uzatıyor. Bu yüzden üç etiketle en az beş metin bitirmeden sistemi genişletmedim. Bir not üç gruptan hiçbirine girmiyorsa önce o notun gerçekten daha sonra kullanılacak bir bilgi olup olmadığını sordum. Çoğu durumda ek kategoriye değil, hiç not almamaya karar vermek daha doğru çıktı. Dijital uygulamada renk kullanılıyorsa harf etiketlerini renge bağımlı yapmamak da önemli; metin dışa aktarıldığında renkler kaybolsa bile S, K ve B işaretleri anlamını koruyor.

Saha notu: alıntı ile kendi yorumunu ayırmak

Kenar notunda metinden alınan ifadeyle kendi yorumumun birbirine karışmaması için doğrudan alıntıyı tırnak içine, kendi yorumumu ise etiketin ardından kısa cümle olarak yazdım. Özellikle “K” kanıt notlarında bu ayrım önemli; birkaç gün sonra hangi cümlenin yazara ait olduğunu yanlış hatırlamak kolay. Dijital uygulamada alıntı zaten seçili metin olarak saklanıyorsa yorum alanına yalnız kendi değerlendirmemi yazmak notu daha temiz tutuyor.